Resim ve roman eleştirisinde kesişen yollar

Yazan: ALPHAN AKGÜL
Yazı Kaynağı: Zaman Kitap

Hatice Bilen Buğra'nın 1914' lerden 1940'lara: Türk Resim ve Romanında Gerçekçilik başlıklı çalışması modern Türk resmi ve romanının karşılaştırmalı bir analizini amaçlıyor. Böyle bir çalışma her iki alana ilişkin ayrıntılı bir serimlemeyi gerekli kılıyor öncelikle. Türk resmi ve romanının tarihsel arka planını çizmek, ardından bu iki alana ait temel sorunsalları belirlemek ve bu konu hakkında bugüne değin yapılan sınıflandırmaları yeniden değerlendirmek, oldukça zorlu ve iddialı bir çabayı gerektiriyor. Ama asıl önemlisi karşılaştırmalı çalışmaların karşılaştırılan alanlar arasında bir analoji bulmayı zorunlu kılmasıdır. Bir şey ötekine benzediği, ötekini belirlediği ölçüde karşılaştırılabilir çünkü. Kuşkusuz böyle bir çalışmada iki alanın farklılaşan yönleri üzerine de odaklanılabilir, ama bu da temel bir yapısal örtüşmezliği gündeme getirmek zorundadır. Oysa Buğra, Türk resmi ve romanı hakkında yapılan klasik sınıflandırmaları bozmuyor, yer yer klişeleşmiş argümanları tekrar ediyor; ve iki alana ilişkin yapısal bir karşılaştırma ürünü olmayan benzerlik ve farklılıkları aktarmakla yetiniyor.

Buğra, Tanzimat romancılarının halkı eğitmek kaygısıyla yazdıklarını oysa aşağı yukarı aynı döneme karşılık gelen Darüşşafakalı ressamların ya da Şeker Ahmet Paşa gibi ikinci kuşak Osmanlı ressamlarının böyle bir amaca yönelik bilgi ve donanım içinde olmadıklarını belirtiyor. Oysa gerçekçiliği merkeze koyan bir yaklaşım Tanzimat romanı ile resmi arasındaki "üslup" benzerliğini ya da farklılığını araştırmayı gerektirmektedir. Örneğin Buğra, Güzin Dino'nun Türk Romanının Doğuşu başlıklı kitabındaki Nâmık Kemal merkezli "gerçekçilik" sorunsalından yola çıkıp, elde ettiği verileri Darüşşafakalı ressamların yapıtlarıyla karşılaştırabilirdi. Çünkü Nâmık Kemal'in gerçekçi anlatımla Divan şiiri mazmunları arasında gidip gelen üslubuyla, Darüşşafakalı ressamların gerçekçi anlatımla minyatür estetiği arasında gidip gelen üslupları arasında bir analoji rahatlıkla kurulabilir. Eğer analoji tema bağlamında aranacaksa, kuşkusuz bu iki alan arasında analojiler kurmak zorlaşır, çünkü yazınsal temalarla görsel temalar her zaman birbiriyle örtüşmez, ama iki alan "üslup" bağlamına indirgenebilir, yazınsal üslup ile görsel üslup arasında analoji kurulabilir.

» Devamını okumak için tıklayın