Yazan: Meryem Algan
Yazı Kaynağı: Zaman Kitap Eki

Ebüssüreyya Sami'nin, Osmanlı'nın Sherlock Holmes'ü olarak bilinen kahramanı Amanvermez Avni'nin serüvenleri günümüz okuruyla buluşuyor. 1913'te yayımlanmaya başlayan seri, bugünün polisiyelerinden geri kalmayacak nitelikte.

Yalçın Küçük'ün Türk aydınına yönelttiği eleştiri oklarından biri, polisiye okumuyor olmasıdır. Türk aydınındaki analitik ve eleştirel zekanın eksikliğini buna bağlar Küçük. Polisiye en basit tanımıyla, birbiriyle ilintisiz gibi görünen ve hatta çoğu birbiriyle çelişen olgular arasında seçim yapmak ve onları anlamlı bir bütünlüğe eriştirmektir. Yani felsefi yöntemlerin bir kurgu içinde yoğunlaştırılıp sınanması. Yoğun bir felsefi alt metin içeren bu tür, içerdiği merak ve sağaltım duyguları nedeniyle geniş halk kitlelerinin büyük ilgisini çekmiş, bu yüzden de "ağır" edebiyat sularından uzun bir müddet sürgün edilmiştir.

Van Dine'ın ünlü formülüne göre polisiyenin ilk kuralı, okur ve dedektifin olayı çözümleme olanak ve şanslarının eşit olmasıdır. İpuçları dedektifle okura aynı zamanda açıklanır. Bu, klasik polisiye roman için geçerlidir. Kısaca polisiye olarak adlandırılan ancak bir başka tür olarak kabul edilmesi gereken macera romanlarında ise bu kural dikkate alınmaz. Macera romanlarındaki dedektifler, ellerinde bulunan ipuçlarından anlamlı bir bilgiye ulaşma değil; önce ipuçlarını sonra da suçluyu kovalama çabasıyla romanı okuturlar. Merak duygusu yerini heyecan duygusuna bırakır. Okurun zihinsel etkinliği askıya alan bu tür, tüketiminin kolaylığı vesilesiyle çok daha geniş kitlelere ulaşmıştır. 19. yy'ın sonlarında ABD'de, bu tür öyküler yayınlayan on binlerce dergi olduğu rivayet edilmektedir.

» Devamını okumak için tıklayın