Yazan: Abdurrahman AYDIN
Yazı Kaynağı: Birgün Kitap

Devlet, adına toplum denilen sosyal yapılanma biçiminin ortaya çıkışından beri varlığını koruyan bu gizemli kendini anlamlandırma zorunluluğunun, özü gereği kendisini bir zorunluluk olarak ortaya koymayan, ama değişik biçimler alması da kaçınılmaz olan öngörülemez çehrelerinden birisidir.
Marcel Gouchet

Umberto Eco, 'Gülün Adı'nı "Bütün kitaplar başka kitaplar hakkındadır" düsturuyla yazmıştı. Polisiye, tarihî vs. kategoriler eşliğinde değerlendirilmiş 'bu kategorilerin hiçbirine sığamayacağı da sıklıkla belirtilmiş olmasına karşın- olsa da 'Gülün Adı' asli olarak felsefe tarihinin en kadim tartışmalarından biri olan 'tümeller tartışması'yla ilgiliydi. Tümeller tartışmasında üç ana akım saptanır: Kavramcılar, kavramcı-gerçekçiler ve adcılar. Bunlardan ilk grup, tümellerin, nesnelerden bağımsız olarak varolduğunu ve nesnelerin dışında veya üstünde bulunduğunu savunur. Bu görüşe mensup olanlar, Platon'un yolundan giden Augustinus ve Anselmus gibi düşünürlerdir. İkinci grup, tümellerin varolduğunu ama nesnelerin dışında veya üstünde değil, içinde bulunduğunu ve onlara bağımlı olduğunu savunur; tümeller nesneleri aşkın olmayıp, onlara içkindirler. Bu görüşe mensup olanlar, Aristoteles'in yolundan giden Abelardus, Albertus Magnus ve Thomas Aquinas gibi düşünürlerdir. Üçüncü grup ise sadece nesnelerin varolduğunu, tümellerin ise benzer nesnelere vermiş olduğumuz adlardan ibaret bulunduğunu savunur. Bu görüşe mensup olanlar arasında en ünlüsü Ockhamlı William'dır. Nitekim 'Gülün Adı'ndaki ana kahramanın adı William'dı ve Sherlock Holmes ile hemşehriydi, Baskervilleliydi. Ve roman, William'ın çömezi olan Adso'nun "Yalnızca adlardır bize kalan" sözleriyle sona eriyordu. Romanın işlediği dönem her ne kadar bizden çok geride kalmış bir dönem olsa da, her metin gibi, yazıldığı çağın tininin izlerini taşımaması mümkün değildir ve Adso'nun son sözlerinin de evrenselci düşünüşün krizine bir işaret ediş olarak yorumlanması mümkün. Yalnızca adlarsa elimizde kalan, bunca cinayete, katliama ne gerek var! Bu, bir yanıyla da bir modernizm eleştirisidir. Mesele hakikatin ne olduğu değil, hakikat fikrinin, kendisi uğruna binlerce cinayetin işlenebileceği bir fikre dönüşme tehlikesidir. Eco'nun bu fikri, elbette eleştirilmeye açıktır; zira Eco, bu yönde girdiği tartışma içerisinde totalleştirici olduğunu düşündüğü fikirlerin hepsini birden 'totalleştirici' addetmekle zaten bizzat bir totalleştirme eğilimine kapılmış olmaz mı!

Bu bağlamda, 'Foucault Sarkacı' adlı romanında da örneğin İtalya'daki izbe ve salaş bir bardaki solcuların tartışmalarını ve söylemlerini gülünç gösterir. Bunu, romanın ana kahramanı olan Casaubon'un daha sonra Brezilya'ya gidişiyle karşılaştığı çok başka, oldukça başka bir sol algısıyla karşılaştırmak için mi yapar! Yoksa bu başka sol algısı, aslında bizzat batı rasyonalitesiyle batılı olmayan fakat rasyonel olmadığını da söyleme yetkemizin olmadığı başka türde bir aklı karşılaştırmak için mi yapar!

» Devamını okumak için tıklayın