Kitab-ül Hiyel - İhsan Oktay Anar - %15 İskonto - İletişim Yayınları | kidap.com.tr • Sanal Dünyadaki Kitapçınız

Kitaphaber.net Eleştirdi

Yazan:Emre Falay
Yazı Kaynağı: Düşle Edebiyat Dergisi

Eski zaman mucitlerinin
inanılmaz hayat öyküleri

"Ve Saul kendi esvabını Davud'a giydirdi, ve başına tunç başlık koydu, ve ona zırh giydirdi. Ve Davud esvabı üzerine kılıç kuşandı, ve yürümeye çalıştı, çünkü alışmamıştı. Ve Davud Saul'a dedi: Bunlarla yürüyemem; çünkü alışmadım. Ve Davud onları üzerinden çıkardı." (1. Samuel, 37-39)

Bu alıntılamayla başlıyor kitap ve alt başlığından tahmin edebileceklerimizin epey ötesini düşünmeye zorluyor bizi. İhsan Oktay Anar 1960 doğumlu. Lisans, yüksek lisans ve doktora eğitimini Ege Üniversitesi Felsefe Bölümü'nde yapmış ve halen aynı okulda öğretim üyesi. 1995'te yayınlanmış olan ilk romanı Puslu Kıtalar Atlası ile düşsel bir atmosferde okuyucusunu gezdiren ve ince mesajlar da veren Anar, bu ikinci romanında da aynı çağdaş tutumunu sürdürüyor.

Eski zaman mucitlerinden üçünün; Yâfes Çelebi, onun öğrencisi Kara Calud ve devri daimin sırrını çözen Üzeyir Bey'in hayat öyküleridir kitapta anlatılan. Ya da en azından görüngü bu yöndedir. Yâfes Çelebi'nin kılıç yapımıyla başlayan ustalığı, kitapta "hiyel bilimi" olarak geçen (ve hile ile ilişkisi kurulmak istenen) "mekanik"e yönelimiyle hız kazanıyor. Olaylar da bu doğrultuda gelişiyor. Her üç mucit de birbirinin peşi sıra hiyel bilimine ilgi gösteriyor, doğaya egemen olma tutkusuyla kavruluyor, sonsuz bilgiyi ve egemenliği arıyor ve bir "devri daim", yani zaman makinesi icat etmenin arayışına giriyorlar. Kitapta üç mucidin de gerçekleştirdiği bütün icatlar detaylı çizimleri ve işleyişlerinin anlatımıyla veriliyor. Ancak bu detayların ardında anlatılmak istenen başka şeyler var aslında. Bunu da daha en başından itibaren, yani Yâfes Çelebi'nin, kimi hiyel tekniklerini de kullanarak, yaptığı iki tarafı keskin kılıçla birlikte anlatmaya başlıyor yazar. Yâfes Çelebi'nin ustasının, bu kılıcı icat etmesi üzerine Yâfes Çelebi'ye söyledikleriyle:

Ustaların kılınç yapmak için saatlerce ve günlerce dövdükleri demir neden serttir, bilir misin! O, insanoğluna hemen boyun eğmez, çünkü onların, kendisiyle işleyecekleri suçları bilir. Bu yüzden de ortak olacağı günahların bedelini ateşte dövülürken peşinen öder. Zalimlerin kolları kendi erişilmez isteklerine göre çok kısadır. Tutkularının büyüklüğü onları böylece sakat kıldığından, bizim kılınç dediğimiz koltuk değneğini kullanırlar. İcad ettiğin silah işte onların tutkularını büyütecek ve zulümlerini arttıracak. Sen onların kollarını uzattın. Oysa kılınçlar yeterince uzun değil miydi!

Bu sözler, aslında bu büyük mucitlerin yaşamlarındaki eksiklikleri, egemen olma tutkularının onlardan aldıklarını, doğaya egemen olma dürtüsünün de insanoğlunun bugün geldiği noktayı sorguladığında başarılı olup olmadığını sorgulamamızı sağlıyor. Kanımca kitap Davud'un kendisine verilen ve giydirilen yapay ağırlığından soyunması ve demirin dövülmesindeki zorluğun nedeni çerçevesinde bulmuş izleğini.

Yâfes Çelebi'nin öğrencisi Kara Calud da gücün ve egemen olma tutkusunun peşinden gidiyor. Romanda bu, Calud'un normalden epey iri erkeklik organı, birçok erkek evlat sahibi olma ve soyunu yayma arzusu ve yaptığı mekanik silahlarla önemli bir yer edinme tutkusu ile anlatılıyor. Ve bir karşıtlığa roman boyunca yer veriliyor şu soruyla: "Oysa zayıflık denen şey hayat, iktidar ise ölüm değil miydi! "

Her üç mucit de "belli zamanlarda varlığa gelip kısa bir süre sonra da yok oluveren ametist" taşı ile ilgili sırrı çözmek ve bu sonsuz bilgi ile zamanın sırrına erişmek dileğindeler. Sırasıyla her üç mucit de bunu öğrendikten sonra ölüyorlar zaten. Ancak romanın vermek istediği mesaj, çok daha geniş bir anlamda ele alınmalı aslında: İnsanoğlu, yaşamayı doğaya egemen olmak sandı ve yanıldı. Yaşamak doğayla uyum sağlayarak olmalıydı. Ancak insanoğlu doğayı yağmaladı ve bu anlamsız tutkusunun cezasını da gün geçtikçe daha yüksek bir bedel ödeyerek çekiyor.

Sözü kitaptan iki alıntıyla noktalayalım:

"Hiyelkâr sayısız hiylelerle tabiatın kuvvetlerini tuzağa düşürüp esir etmenin yolunu ararken, hayalkâr, bütün dünyayı gözündeki o noktayla görüyor, Kâinatın kendisinin gerçekleşmiş bir hayal olduğuna, bu hayali örnek alıp yeni yeni hayaller yaratmak gerektiğine, çünkü onu mutlu eden şeyin sanayi ya da teknoloji değil, hulkiyyat ya da keratoloji olduğuna inanıyordu."

...realistler de Gerçeği ve Dünya'yı kopya ediyorlar; ama masalcılar, aslında gerçekleşmiş bir hayal olan Dünya'yı örnek alıp, onu ve üslubunu taklit ederek yeni hayaller yaratıyorlardı. Kopyalar ne kadar kuru ve tatsızsa, taklitler o kadar canlı ve sevimliydiler.

"Kitab-ül Hiyel" düşsel ve çağdaş bir roman okumak isteyenler için...

Bunlarla yürüyemeyiz, çünkü alışmadık, " diyenler için... Düşleminize karanlık girmesin hiç... Çıkarın size giydirilen demir parçalarını..."

Kitabü-l Hiyel - İhsan Oktay Anar - İletişim Yayınları

Mart 2003
» Devamını okumak için tıklayın

İlk yorum yazan siz olmak ister misiniz?