Sığlığa Karşı Durma ya da Cemil Meriç'in Çabası: Saint Simon Derinleştirmesi

Yazan: Bekir Gür
Yazı Kaynağı: CemilMeric.net

"Daha bir asır Türkiye'de Saint-Simon yazacak çıkmaz ve ben eserimi tâbi tâbi dolaştırmayacak kadar mağrurum, kendime ve Saint-Simon'a saygım var" dediği eser üzerine iki yıl emek harcayan Cemil Meriç, önceleri eseri basacak yayıncı bulamaz ve çileli bir uğraştan sonra 1967 yılında eserini okuyucusuna ulaştırır. Lâkin basımın diyeti de vardır: yayınevinin politikası gereği kitap sadeleştirilerek basılır. Ancak kitabin basılması ile sorunlar nihayete ermez; 1964'te Hint Edebiyatı'nı basıp, 'sağ' yaftası yiyen Meriç'i bu kez 'sol' yaftası bekliyordur; halbuki, bu eseri kaleme alırken Meriç'in tek derdi, 'putları kırmaktır'.

Kimdir Saint-Simon ve Niçin Hakkında Bir Kitap!

"Yirminci asır, ondokuzuncunun entelektüel fetihlerini aşamadı, hâlâ Nietzche, hâlâ Kierkegard, hâlâ Marx.."(s.8)

Meriç'e göre çağımız Saint-Simon'la başlar; o, hem Comte, hem Durkheim hem de Marx'ın hocasıdır. Dolayısıyla, Saint-Simon anlaşılmadan ne Marksizm ne de Sosyoloji tam olarak anlaşılabilir. 1967 yılında basılan eserine yazdığı önsöz'de su satırlara yer verecektir Üstad: "Batı, elli yıldır tarihiyle hesaplaşmaktadır. Derslerini yeni baştan dinlemek istediği iki hoca var: Saint-Simon'la Proudhon. Biz de seslerini yeniden dünyaya duyurmaya başlayan o iki yol göstericiye kulak kabarttık ve anladık ki Saint-Simon bir asrı dolduran düşüncedir." (s.10). Meriç böylece, Saint-Simon'un Batı düşüncesini anlama açısından merkezi konumuna işaret eder. Batı cephesine bu şekilde değindikten sonra bizde ki durumu aktarır; Tanzimat'a kadar Kur'an tek rehberimizdi, yüzümüzü Avrupa'ya döndükten sonra ise sayısız kitap ile karşılaştık ne ki pusulasızdık: "ne Comte'u ne de Kant'ı anlayabildik... Düşünmedik ve düşünemedik ki Marksizm batı düşüncesinin bütünü değildir." (s.9) O dönemde Türkiye'de etkin olan Marksizm'in kökenlerine inme; Meriç'in bu eseri kaleme almasında önemli bir saiktir. Kurtuluş Kayalı hocanın Meriç için tespit ettiği üzere; Cemil Meriç, "Saint-Simon çalışmasıyla da o dönemde etkin olmayan sosyoloji ile etkin olan sosyalizm konusunda bir inceleme yapmaya yönelmiştir." (s.13) Yine o dönem Fransa'sındaki fikri hareketliliğin ve özelde önce Durkheim ve sonra Gurvitch'in Simon üzerine eğilmelerinin ve Sosyoloji'ye katma çabalarının da Meriç üzerine etkisi olduğu söylenebilir.

» Devamını okumak için tıklayın