Yazan: C. Alper İlhan
Yazı Kaynağı: Düşle Edebiyat Dergisi

19. Yüzyıl Türk Edebiyatı'yla ilgili yapılacak bir araştırmada başvurulması gereken ilk kaynak sorulduğu zaman konuyla biraz olsun ilgilenen herkesin vereceği ilk cevap kuşkusuz Prof. Dr. Ahmet Hamdi Tanpınar'ın "19. Asır Türk Edebiyatı Tarihi" olacaktır... Bu kitap bilgiler yığını olmaktan ziyade, yeni doğan bir edebiyatın sinyallerini alıp bu sinyaller üzerinden Türk insanını, Türk aydını ve daha da önemlisi Türk Edebiyatı'nı yorumlama becerisinin ürünüdür. Akademisyen kimliği her ne kadar daima ön planda tutulsa da Ahmet Hamdi Tanpınar, aslında her şeyden önce bir şair, bir yazardır... Bu kimliğini korumayı başarabilmesi de onun akademik çalışmalarındaki kaliteyi arttıran disiplin ve araştırmacı sabırdan sonraki yegane unsurdur. Yazdıklarının kuru bilgiler yığını, malumatlar, anlatılar ve dahası olmaması için elinden gelen çabayı göstermiştir Tanpınar ve bugün tükenmek bilmeyen, tükenmeyecek olan bir anlatı bırakmıştır bize. Yaptığı çalışmanın bilimsel yanının bulunması, her araştırmacı için güvenilir bir kaynak olmasının yanısıra ondan yapılan her alıntının bir kitaba üslup katıyor olması da önemli bir nokta.

19. Yüzyıl Türk Edebiyatı'nda gerçek anlamda bir değişim, farklılaşma, yenileşme, modernleşme çabasının görüldüğü buhranlı bir dönem olarak anılmaktadır... Etkilenimler Batı Edebiyatı'na yöneliktir, ülkenin sürüklenmekte olduğu karmaşa ve sürüklenip de boğulduğu bu kaos öncesi-sonrası elini atanının içinden kolay kolay çıkamayacağı bir bataklığı andırır adeta. Olaylar birbirine benzer, mekanlar birbirine benzer, her bir aydının bir diğeriyle öyle veya böyle, iyi ya da kötü bir bağlantısı vardır. Durmaksızın kitaplar yayınlanır, gazeteler çıkar, yasaklar baş gösterir, isyanlar, sansürler ve gittikçe birbirine daha da yakın temas eden edebiyat çevresi siyasi-sosyal bir değerler bütünü haline gelir. Ahmet Hamdi Tanpınar bu edebiyatı avuçlarının arasına alıp bu batağı derinlemesine incelemende önce, Eski Edebiyat'tan bugüne süren bir yolculuğa çıkartıyor okuyucuyu ve nihayete getiriyor meseleyi. 128 sayfalık giriş kısmında, Batılılaşma hareketine genel bir bakış atıyor ve başlangıçtan 1789'a ilk safhayı, oradan da ikinci safha olan 1789-1807 tarihleri arasını ele alıyor. Girişin son kısmıysa 19. Asırda Batılılaşma Hareketi 1826-1839 tarihleri arasını içeren bölüm. Bir edebiyatı kısaca özetleyip onu 19. Yüzyıldaki değişime sürükleyenin ne olduğuna kısaca değiniyor Ahmet Hamdi Tanpınar ve Tanzimat Seneleri'yle başlıyor esas söze...

» Devamını okumak için tıklayın

Tanpınar'ın edebiyat tarihini nasıl okuyalım!

Yazan: EMRE AYVAZ
Yazı Kaynağı: Kitap Zamanı

Tipik bir Tanpınar cümlesi, aslında, yaygın kanının aksine, okuyucunun kulağına gramer açısından bocalıyormuş, anlamı konusunda da kararsızmış gibi gelir. Öğeleri tam yerli yerine oturmaz, bitecek gibi görünürken aniden devam etmeye karar verir; kararlı bir şekilde ilerlerken kendi kendisinden vazgeçtiği olur.

Tanpınar'ınki, süslü ve güçlü sözü, aforizma keskinliğini, belagat hünerini çok bulamayacağımız, çok işlenmiş; ama çok da dağınık bir düzyazıdır aslında. Cemil Meriç, bir yerde -yanlış hatırlamıyorsam Jurnal'in bir yerinde- hem anlayış hem de küçümsemeyle Tanpınar'ın dilinin 'sarsaklığından', 'topallığından' bahseder. Sırtındaki anlamı taşımaya çalışırken takatsiz kalan, çelimsiz bir yük hayvanı gibi hedefine varamadan yere yığılan, 'zayıf' bir dildir bu, demeye getirir.

Şair Nef'i'ye kadar izini sürebileceğimiz bir çeşit 'sert erkek belagati'nin en parlak mirasçılarından biri olarak Cemil Meriç'in tavrını anlamak zor değildir: Söz, silah kadar güçlü ve etkili bir şeydir. Doğru yerinden, sıkı sıkı tutar ve dünyaya doğrultursanız, her şey açıklığa kavuşacak, akla kara ortaya çıkacak, herkes onun gösterdiği yerde işin aslını görecektir. Ama Tanpınar (diye düşünür sanki Cemil Meriç), dille yapılması gerekeni yapmayı, yani belirsiz olanı açıklığa kavuşturmayı, karmaşık olanın düğümlerini çözmeyi pek beceremez; çünkü elindeki silah titreyip duruyordur.

» Devamını okumak için tıklayın

Tanpınar'ın Bilimsel birikiminin hasılası: 19. Asır Türk Edebiyatı Tarihi

Yazan: Ali Emre
Yazı Kaynağı: Edebistan.com

"19. yüzyıl Türk Edebiyatı Tarihi, yazarının, edebiyat tarihçisi olarak da önemini ortaya koyan bir çalışmadır ve şu ana kadar aşılamamış durumdadır." diyor Ahmet Oktay, Tanpınar'ın edebiyat tarihi için.

Tanzimat Fermanı'nın ilanının 100. yıldönümü dolayısıyla 1939'da İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesinde son çağ Türk edebiyatını incelemek amacıyla Yeni Türk Edebiyatı kürsüsü kurulur. Bu kürsünün başına getirilen Tanpınar, alanında çok farklı bir çalışma olarak kabul edilen bu yapıtını büyük ölçüde bu görevde bulunmasına borçludur. Sanatından çaldığı zamanı, sanatçı kişiliğinin getirdiği avantaj ve inceliklerle harmanlayarak, üniversite hocalığının ve okumalarının kazandırdığı önemli birikimi, devamı gelmediği için hayıflanılan bu yapıtına teksif eder.

» Devamını okumak için tıklayın